.

Historia - Zambrów

Pierwsze wzmianki o Zambrowie pochodzą z XIII w. - 4 maja 1283 r. erygowano kościół pod wezwaniem Św. Trójcy. Nazwa miasta pochodzi od staropolskiego rzeczownika "ząbr" i oznacza "miejsce pobytu żubrów".

Miejscowość otrzymała przed 1430 rokiem prawa miejskie chełmińskie, a w 1538 król Zygmunt Stary je potwierdził. W latach 1443-1795 miasto było siedzibą powiatu (jednego z czterech tworzących dawną Ziemię Łomżyńską). Podczas najazdu szwedzkiego w XVII wieku miasto zostało zniszczone.

W dniu 2 marca 1656 roku w Zambrowie wydano manifest, w którym żołnierze dywizji Aleksandra Koniecpolskiego oświadczyli, że porzucili służbę u króla szwedzkiego Karola X Gustawa na wieść o oblężeniu Jasnej Góry i wracają na służbę Jana Kazimierza.

W 1795 roku Zambrów znalazł się pod zaborem pruskim, a w 1807 roku był częścią Księstwa Warszawskiego i od 1815 Królestwa Polskiego.

W wyniku represji władz carskich w 1870 roku Zambrów utracił prawa miejskie, które odzyskał wraz z niepodległością Polski w 1919 roku. W 1939 roku Zambrów zamieszkiwało 7500 osób (w tym pk. 50 procent stanowiła ludność żydowska).

1939

Podczas kampanii wrześniowej w 1939, w Zambrowie doszło do masakry 200[1] polskich żołnierzy, zastrzelonych przez straż niemiecką.

W dniach pomiędzy 10-13 września 1939, w rejonie Zambrowa walki z siłami Niemieckimi (XIX Korpus Pancerny gen. Guderiana), toczyła 18 Dywizja Piechoty Wojska Polskiego, dowodzona przez płk. Stefana Kosseckiego. Znaczna przewaga wojskowa wroga spowodowała kapitulację dywizji, której pozostali żołnierze (kilka tysięcy ludzi z 33, 71 i 18 pułku piechoty 18 DP), zostało spędzonych na plac ćwiczebny koszar wojskowych w Zambrowie.

13 września Niemcy zgromadzili w ten sposób ok. 4 000 polskich żołnierzy, pilnowanych przez jednostki Wehrmachtu. W czterech rogach placu, oświetlanego w nocy przez reflektory, ustawiono karabiny maszynowe. Poza placem znajdowały się konie z rozbitych polskich odddziałów.

W nocy z 13 na 14 września Niemcy zakomunikowli polskim jeńcom iż każdy kto w nocy wstanie ze swego miejsca, zostanie natychmiast zastrzelony[1]. Nieoczekiwanie w godzinach nocnych na plac wpadły przestraszone konie, w reakcji na to polscy żołnierze podrywali się z miejsc aby uniknąć stratownia i śmierci. Załoga niemiecka natychmiast otworzyła ogień, ostrzał trwał ok. 10 minut. 14 września rano okazało się iż zginęło w ten sposób 200[1] żołnierzy polskich, a dalszych 100[1] zostało rannych. Świadkowie, ocaleli z masakry, twierdzili iż konie zostały celowo przestraszone m. in. oślepiającym światłem z reflektorów i wpadły na plac w panice, a cały mord został w ten sposób celowo zaplanowany i zorganizowany[1] przez Niemców.

Na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow Zambrów znalazł się pod koniec września 1939 pod okupacją sowiecką, we włączonym do Białorusi obwodzie białostockim. Nastąpiły masowe deportacje Polaków w głąb ZSRR. Po agresji Niemiec na ZSRR w 1941, Zambrów znajdował się do 1944 pod okupacją niemiecką. Od sierpnia 1941 roku do stycznia 1943 roku w Zambrowie znajdowało się getto dla Żydów, działały także obozy dla jeńców wojennych i robotników przymusowych. Po likwidacji getta w styczniu 1943r roku jego mieszkańcy zostali wysłani do obozu zagłady w Treblince.

Pod koniec 1944 Zambrów został wyzwolony przez oddziały II Frontu Białoruskiego.

Po II wojnie światowej

W 1946 roku Zambrów liczył 4130 mieszkańców. Zniszczenia wojenne szacowano na około 43 %. Zaczęto odbudowę miasta. W 1954 roku uruchomiono zakłady przemysłu bawełnianego, zatrudniające przeszło 3000 osób. Była to jedna z większych inwestycji na terenie słabo uprzemysłowionej Białostoczyzny.

W latach 1955-1975 miasto było siedzibą powiatu. W tym okresie nastąpił szybki rozwój miasta. Powstało wiele zakładów przemysłowych, rozwinęło się przetwórstwo rolno-spożywcze i baza usługowa.

W roku 1991 nastąpił podział miasta i gminy na dwie odrębne jednostki administracyjne: miasto Zambrów i gminę Zambrów. Miasto spełnia od tego czasu rolę centrum administracyjnego, handlowego, gospodarczego i usługowego dla okolicznych gmin.

Od 1 stycznia 1999 roku Zambrów po raz kolejny stał się siedzibą powiatu.