.

Hisoria - Supraśl

W Supraślu, na terenie dzisiejszego monasteru prawosławnego, już przed wieloma wiekami istniał przedchrześcijański ośrodek kultowy, gdzie dawni mieszkańcy gromadzili się, aby czcić siły Ziemi i Kosmosu. Na początku XVI wieku na uroczysku Suchy Grąd powstaje prawosławny monaster. Legenda głosi, że mnisi z Gródka, po kilkudniowych modłach puścili z biegiem rzeki Supraśl drewniany krzyż z relikwiami, prosząc Bożą Opatrzność, aby zatrzymał się on w miejscu, które będzie najlepiej nadawało się na klasztor. Założycielem i głównym fundatorem monasteru supraskiego był marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego Aleksander Chodkiewicz, przy współudziale prawosławnego biskupa smoleńskiego, późniejszego metropolity kijowskiego, Józefa Sołtana.

W 1501 r. powstała tu najpierw drewniana cerkiew św. Jana Ewangelisty, a potem refektarz i mnisie pustelnie. Fundatorzy chcąc podnieść znaczenie monasteru zwrócili się z prośbą o błogosławieństwo do samego patriarchy Konstantynopola. W 1505 patriarcha nadaje monasterowi tomos (uroczyste błogosławieństwo z zaleceniami duchowymi). W 1516 roku wyświęcono cerkiew Błagowieszczeńską. Później budynki monasteru wzbogaciły się o cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego, której integralną częścią były katakumby. XVI wiek to również okres formowania się wokół monasteru osady. Prawosławny monaster staje się ważnym ośrodkiem kulturalnym ziem ruskich. O jego znaczeniu świadczy fakt, iż w 1582 r. odwiedził go patriarcha bułgarski Gabriel, a w 1590- patriarcha Jeremiasz II. Zakonnicy zgromadzili m.in. bogatą bibliotekę z cennymi drukami i rękopisami (np. Kodeks supraski z XI-XII w.). W 1609 monaster przystępuje do unii brzeskiej (1596), a klasztor w Supraślu stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym i religijnym unitów. Zaczynają w nim rezydować uniccy bazylianie. W 1695 uruchomiono przyklasztorną drukarnię, a w 1711 pierwszą we wschodniej Polsce papiernię. Tłoczono tu książki świeckie w języku łacińskim i polskim oraz książki religijne w języku cerkiewnosłowiańskim. Bazylianie zamalowują prawosławne freski z XVI wieku i stawiają nowe budynki. W 1796 władze pruskie konfiskują większość dóbr klasztoru. W 1804 zlikwidowana zostaje drukarnia.

Do 1807 Supraśl jest siedzibą biskupstwa unickiego. Po pokoju w Tylży (1807) pod zaborem rosyjskim. W 1824 roku monaster supraski staje się ponownie prawosławny i przeżywa okres dynamicznego rozwoju. W 1875 zbudowana została cerkiew św. Pantelejmona, w 1889- Jana Teologa, a 1901- św. Jerzego Zwycięzcy na cmentarzu grzebalnym. W 1910 następuje renowacja szesnastowiecznych fresków. W wyniku działań I wojny światowej w 1915 mnisi prawosławni uciekają z Supraśla w głąb Rosji (bieżeństwo) zabierając ze sobą cudowną ikonę Matki Boskiej Supraskiej.

W 1834 po wprowadzeniu przez władze carskie ceł na towary sprowadzane z Królestwa Polskiego do Rosji, w Supraślu powstają pierwsze manufaktury sukiennicze, następnie warsztaty tkackie, produkujące głównie na rynek rosyjski.

Prawa miejskie otrzymał Supraśl w I poł. XIX w. Do końca XIX w. Supraśl utracił znaczenie na rzecz rozwijającego się Białegostoku.

Władze II Rzeczypospolitej odbierają prawosławnym monaster supraski i przekazują go Kościołowi rzymskokatolickiemu. W 1937 roku salezjanie zdejmują krzyże z cerkwi św. Jana Teologa. W 1944 wojska niemieckie wysadziły w powietrze budynek cerkwi. Po II wojnie światowej w klasztorze znajduje swoją siedzibę szkoła rolnicza. W latach 90 XX w niszczejące budynki klasztorne zostają zwrócone Kościołowi prawosławnemu.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.