.

Historia - Łomża

Początki Łomży są ściśle związane z grodziskiem położonym o 5 km od obecnego miasta w kierunku wschodnim nad Narwią. Tam należy szukać pierwszego osadnictwa Łomży, które miało swój początek w końcu IX w. jako luźna otwarta osada. W I poł. XI w. powstaje gródek typu cyplowego, który spłonął pod koniec tego wieku. Gródek ten odbudowano w połowie XII w. z ponowną fortyfikacją terenu i budową wieży pośrodku oraz dwóch wałów podgrodzia.W Starej Łomży położone jest obok grodziska i związane z początkami Łomży Wzgórze Świętego Wawrzyńca, miejsce, gdzie według tradycji i późnych odpisów z akt kościelnych miał istnieć “kościół parafialny po raz pierwszy ok. roku Pańskiego 1000, na początku religii chrześcijańskiej w Królestwie Polskim”. Założenie kościoła św. Wawrzyńca przypisywane jest przez niektórych autorów św. Brunonowi z Kwerfurtu, podążającemu śladami św. Wojciecha. W tym okresie powstał też kościół św. Piotra – umiejscowiony był na terenie wsi Stara Łomża, jeszcze dalej od grodu, ale bliżej dzisiejszego miasta.W XIV w., szczególnie po unii polsko-litewskiej, zmniejszyło się bardzo niebezpieczeństwo ciągłych najazdów od strony wschodniej granicy, co sprzyjało rozwojowi osadnictwa, przenoszeniu i lokacji miast na prawie niemieckim. Grody straciły swój charakter obronny, a podgrodzia nabierały większego znaczenia jako centra handlowo-gospodarcze. Położenie podgrodzia łomżyńskiego było niezbyt dogodne i dlatego Łomża zapewne ze względów gospodarczych została przeniesiona na nowe miejsce umożliwiające lepszy jej rozwój i wytyczenie ulic. Nastąpiło to pod koniec XIV w., o czym świadczy wybudowanie kościoła NMP i św. Rozesłańców na Popowej Górze przed 1392 oraz przeniesienie parafii ze Starej Łomży w 1410. Jest to dowód, że nowe miejsce było już zasiedlone i zabudowane. Wieś leżąca w pobliżu dawnego grodu otrzymała nazwę Starej Łomży i występuje w najstarszym rejestrze okolicznych wsi z 1410.Miasto rozwijało się pomyślnie i znalazło się w warunkach umożliwiających mu nadanie prawa miejskiego. Już w 1400 Łomża miała wójta, co świadczy ojej charakterze miejskim. Dnia 30 sierpnia 1400 książę mazowiecki Janusz I zw. Starszym nadał “w mieście naszym zwanym powszechnie Łomża wójtostwo z czterema włókami, trzecim denarem od jakiejkolwiek osądzonej sprawy w granicach wspomnianego miasta”. Ostateczne jednak unormowanie sytuacji prawnej miasta nastąpiło dopiero dnia 15 czerwca 1418. Ten sam książę Janusz I nadał Łomży specjalnym przywilejem prawo miejskie chełmińskie. Był to bardzo ważny moment, ponieważ potwierdzał pod względem prawnym charakter miejski Łomży.Reforma podziału administracyjnego kraju w 1975 spowodowała powstanie województwa łomżyńskiego, nadała powiatowej wcześniej Łomży status miasta wojewódzkiego. Awans był nie tylko formalny. Wraz z nim zaczął się okres intensywnego rozwoju Łomży. Ruszyło budownictwo mieszkaniowe, podwoiła się liczba mieszkańców. Bogate już przed tym momentem życie kulturalne rozwijało się jeszcze bardziej dzięki lokalizacji placówek i instytucji kultury szczebla wojewódzkiego. Działały i prężnie rozwijały produkcję miejscowe zakłady pracy: Łomżyńskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego, Fabryka Mebli, PEPEES (popularne “ziemniaki”, browar, mieszalnia pasz). Rozpoczęła się budowa nowego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. Napływ ludności z okolicznych miejscowości oraz wielu osobistości z innych regionów kraju ożywiał działanie we wszystkich sferach życia społecznego.W 1998 w ramach reformy administracyjnej Polski, znaczna część dawnego województwa łomżyńskiego znalazła się w województwie podlaskim.Od 28 października 1925 Łomża jest stolicą diecezji łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego.