|
.
Jedwabne
Jedwabne (niem. Seidenhof) to typowo
rolnicze miasto w woj. podlaskim, w powiecie łomżyńskim, siedziba
gminy miejsko-wiejskiej Jedwabne. W latach 1975-1998 miasto
administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.
Według danych z 31 grudnia 2004,
miasto miało 1935 mieszkańców.
Pierwsza wzmianka o Jedwabnem pojawiła
się w roku 1455. Wieś Jedwabne powstała w wyniku akcji osadniczej
prowadzonej przez ksiącia mazowieckiego Janusza I Starszego. Wieś
powstała na terenie nie stałej osady, Jedwabne siedliska, nad
rzeczką Wiźnicą, na szlaku Wizna - Kubra. Założycielem wsi
najprawdopodobniej był podsędek wiski Jan Bylica, ze Ślubowa w ziemi
zakroczymskiej podpisujący się “Johannes Bylica de Jedwabne subiudex
terrestis Visnensis”. Staraniem Jana Bylicy powstał tu w 1417 roku
pierwszy drewniany kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej
Marii Panny, Świętego Jakuba i Wszystkich Świętych wzmiankowany w
dokumentach z roku 1448. Wieś Jedwabne do 1680 roku należała do
rodziny Jedwabińskich, a po śmierci ostatniego z Jedwabińskich, wieś
przeszła w ręce Kraszewskich.W roku 1736 właścicielem wsi został
stolnik łomżyński Antoni Rostkowski. Z jego inicjatywy 17 lipca 1736
r. król August III nadał dla Jedwabnego magdeburskie prawa miejskie
i prawo na odbywanie cotygodniowych targów w niedzielę oraz pięciu
jarmarków w roku. W tym okresie Jedwabne posiadało wybudowany w
latach 1737-1738 drewniany kościół z dwuwieżową fasadą, oraz
synagogę wybudowaną około 1770 roku. W 1777 roku, płacąc 20 000 zł,
nowym właścicielem Jedwabnego został Stanisław Rembieliński,
sekretarz gabinetowy króla Stanisława Augusta, chorąży i poseł ziemi
wiskiej. Pod koniec XVIII wieku powstały w Jedwabnem fabryki sukna.
W 1851 r. w Jedwabnem pracowało już 17 warsztatów tkackich,
zatrudnijących 36 robotników i pod względem wartości produkcji
Jedwabne zajmowało w Królestwie 11 miejsce. W 1862 roku w Jedwabnem
zainstalowanych było 11 mechanicznych i 13 ręcznych krosien. Zakłady
podupadły po powstaniu styczniowym. Dnia 8 kwietnia 1909 roku
Kazimierz Skarżyński sprzedał jedwabieński majątek Aleksandrze
Mrcinkowskiej.
W okresie I wojny światowej Jedwabne
było miejscem bardzo zaciekłych walk pozycyjnych, pozostałością
których jest niemiecki cmentarz wojskowy w Jedwabnem i w Orlikowie.W
maju 1918 roku właścicielami dóbr zostali Helena i Henryk Prusowie.
W kwietniu 1936 roku część nieruchomości dóbr majatku Jedwabne
przeniesiona została na córkę i zięcia Heleny Prus, Irenę i
Ferdynanda Hartwigów.
W latach 1939-1941 pod okupacja
radziecką, w mieście i okolicy działały organizacje podziemne,
oddział partyzancki stacjonujący na uroczysku Kobielne został
rozbity przez Sowietów. 10 lipca 1941 miejsce mordu co najmniej
340[1] Żydów (Pogrom w Jedwabnem). Po wojnie aresztowano i skazano
wielu uczestników zbrodni pod pretekstem kolaboracji.Relacja o ataku
radzieckim na uroczysko Kobielne ukazała się w książce J. T. Grossa
“W czterdziestym nas matko na Sybir zesłali” - Polska a Rosja
1939-42.[2] W latach 80. prof. Tomasz Strzembosz zbierał relacje z
okresu okupacji radzieckiej i napisał na jej temat kilka prac.Po
reformie rolnej w roku 1944 ziemie majątku Jedwabne rozparcelowano,
a dworek przejeto na cele kulturalne gminy Jedwabne.
|
