.

Dąbrowa Białostocka

Miasto w woj. podlaskim, w powiecie sokólskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dąbrowa Białostocka. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 6226 mieszkańców.

Historia Naszej Dąbrowy Białostockiej i Ziemi Dąbrowskiej splata się z historią wielu kultur, tradycji i religii koegzystujących ze sobą na tym terenie, wzajemnie się przenikających i współtworzących niepowtarzalną całość.We wczesnym średniowieczu ziemię tę porastała olbrzymia puszcza, którą z jednej strony okalały rozciągające się nad rzeką Biebrzą bagna, stanowiące południową granicę Jaćwingów - ludu prusko-litewskiego. W XI wieku obszary te weszły w skład Rusi Kijowskiej, a po jej rozpadzie stanowiły obszar ekspansji książąt litewskich. Rozwój osadnictwa na tych terenach wiązał się jednak z kolonizacją Puszczy Nowodworskiej, która rozpoczęła się na początku XVI wieku. Wynikiem tego procesu było powstanie wsi: Nowy Dwór, Chilmony, Kropiwno, oraz samej Dąbrowy, jako wsi królewskiej (w 1558 bojar Kuźma Horczakowicz oddał królowi Augustowi wieś Dąbrowę w zamian za inne ziemie). Reformy gospodarcze Królowej Bony oraz korzystne położenie na skrzyżowaniu szlaków handlowych spowodowały szybki rozwój Dąbrowy, dzięki czemu już w XVII wieku stała się ona osadą targową. W XVI i w XVII wieku powstała również część istniejących do dzisiaj wsi położonych na Ziemi Dąbrowskiej: Nierośno, Bagny. Splendoru tym terenom dodała letnia rezydencja w Kamiennej (wsi położonej w pobliżu Dąbrowy) Piotra Wiesiołowskiego - dzierżawcy leśnictwa perstuńskiego i nowodworskiego, a później marszałka nadwornego litewskiego. Był on fundatorem wybudowanego w XVI wieku kościoła św. Anny, który zachował się do dnia dzisiejszego i jest najstarszą drewnianą budowlą na Podlasiu. W pobliskim Różanymstoku (dawniej Krzywym Stoku) osiedlił się ród Tyszkiewiczów - fundatorzy łaskami słynącego Obrazu Matki Boskiej oraz budynków klasztornych.W 1712 roku Dąbrowa zostaje po raz pierwszy wymieniona jako miasto. Prawa miejskie otrzymała w latach 1772-1775 dzięki staraniom podskarbiego litewskiego Antoniego Tyzenhausa. Po III rozbiorze Polski Dąbrowa na krótko weszła w skład zaboru pruskiego i otrzymała rangę miasta powiatowego. Cała administracją kierowali Niemcy, dla których zbudowano protestancki zbór, później wykupiony przez Żydów. Po traktacie w Tylży Napoleon Bonaparte przekazał cały obwód białostocki Rosji, skutkiem tego był spadek znaczenia Dąbrowy do rangi przygranicznego, rolniczego miasteczka w powiecie sokólskim. Po powstaniu styczniowym represje dotknęły wiele majątków znajdujących się na terenie obecnej gminy dąbrowskiej - zostały one pod przymusem sprzedane Rosjanom. W samej Dąbrowie ostał się jedynie majątek ziemski - Kalno, gdzie mieścił się czołowy Zarząd Rybołówstwa Śródlądowego. Kalniańskie stawy wykopali skazańcy, skazani w większości za działalność polityczną wrogą caratowi, w tym również Polacy, którzy brali udział w powstaniach narodowych. Majątek Kalno - niegdysiejszy dwór z siedzibą administratora Klucza Kalniańskiego oraz czworaki, zostały rozparcelowane po II wojnie światowej. W 1869 roku z inicjatywy proboszcza księdza Fordona rozpoczęto w Dąbrowie budowę nowego neogotyckiego kościoła. Uroczysta konsekracja odbyła się w 1905 roku, a starą drewnianą świątynię miejscowa ludność rozebrała w ciągu jednej nocy, obawiając się, że w przeciwnym przypadku nowy kościół przeznaczony zostanie przez zaborcę na cerkiew.I wojna światowa to dla Dąbrowy i okolic okres okupacji niemieckiej. Uciekające przed Niemcami mniszki wywiozły 14.08.1915 roku w głąb Rosji Cudowny Obraz Matki Boskiej Różanostockiej, który tam zaginął. Okres międzywojenny to dla Dąbrowy czas powolnego, ale stałego wzrostu liczby ludności. Powstawać zaczęły liczne warsztaty rzemieślnicze, rozwijał się handel i ruch spółdzielczy. Powstały również dwa młyny motorowe oraz 6 wiatraków. W latach 20. swoją działalność wznowiły kaflarnia i olejarnia, a w późniejszym okresie powstał zakład mleczarski oraz mała fabryka cukierków. W roku 1936 w mieście istniało około 110 drobnych warsztatów rzemieślniczych, głównie żydowskich. Przed wybuchem II wojny światowej istniało ponad 80 sklepów z branży spożywczej i mieszanej, które głównie były własnością Żydów. W Dąbrowie oprócz kościoła katolickiego istniały jeszcze dwie synagogi, łaźnia żydowska oraz szkoła żydowska. Szkolnictwo rozwijało się również w pobliskim Różanymstoku, gdzie 8 listopada 1922 na zaproszenie Ojców Salezjanów przybyły Siostry Salezjanki, które rozpoczęły pracę edukacyjną z młodzieżą żeńską oraz założyły Dom Sierot. Siostry Salezjanki prowadziły również Szkołę Podstawową, do której początkowo uczęszczały dzieci z okolic i sierocińca, a potem także z całej Polski. Salezjanie z kolei zajmowali się edukacją młodzieży męskiej.

We wrześniu 1939 roku Dąbrowa Białostocka dostała się pod okupację radziecką. Młodzi ludzie byli przymusowo wcielani w szeregi Armii Czerwonej, a miejscową ludność przymuszono do budowy wzdłuż Biebrzy linii bunkrów tzw. Grodzieńskiego i Osowieckiego Rejonu Umocnionego. Ponadto był prowadzony przymusowy wywóz mieszkańców Dąbrowy w głąb Rosji, tam umieszczano ich w łagrach. 22.06. 1941 na te tereny wkroczyli Niemcy, którzy prawie całkowicie spalili Dąbrowę. W czasie okupacji niemieckiej zagładzie uległa liczna, dąbrowska społeczność żydowska. Niemcy utworzyli dla nich getto w budynku obecnego kina i młyna. Osadzonych tu Żydów okupant wykorzystał do budowy szosy Sokółka - Dąbrowa. Po likwidacji dąbrowskiego getta ludność żydowską początkowo przewieziono do Suchowoli, a następnie do obozu zagłady - Treblinki, z którego tylko nielicznym udało się powrócić. Niemcy nosili się z zamiarem dłuższego pozostania na tych ziemiach, świadczyć o tym może fakt, że Dąbrowa miała nazywać się Gartenstadt - Miasto Ogród. Niemiecki terror zrodził ruch oporu - wielu młodych ludzi wstępowało do Armii Krajowej. Ostatecznie Niemców pokonały w lipcu 1944 roku, wkraczające na te tereny oddziały Armii Czerwonej. W II wojnie światowej czynny udział brało wielu mieszkańców Dąbrowy i okolic. Największą chwałą okrył się gen. Nikodem Sulik, którego grób znajduje się obok zabytkowego kościoła w Kamiennej Starej.Zniszczenia wojenne i straty ludności spowodowały, że w roku 1950 Dąbrowie odebrano prawa miejskie. W 1956 roku utworzono w Dąbrowie powiat. Przywrócenie praw miejskich nastąpiło w 1965 roku. Na lata 60. i 70. przypada okres najszybszego rozwoju miasta. Powstało wiele zakładów produkcyjnych, gdzie zatrudnienie znaleźli nie tylko mieszkańcy Dąbrowy, ale i okolicznych miejscowości. Na terenie gminy zaczęły funkcjonować ośrodki zdrowia, szpital, szkoły średnie i zawodowe. Po reformie administracyjnej Dąbrowa jako gmina znalazła się w województwie białostockim. Rok 1989 przyniósł zmiany, które dotknęły również i Dąbrowę. Stopniowo upadać zaczęło wiele zakładów pracy. Zamiast produkcji zaczął się rozwijać handel. Nowa reforma administracyjna w 1997 roku wprowadziła nowy podział kraju, w wyniku którego Dąbrowa znalazła się jako gmina w obrębie powiatu sokólskiego w województwie podlaskim.