.

Historia - Brańsk

Nazwa miasta pochodzi od rzeki Bronka. W pobliżu miasta znajdują się stanowiska kultury amfor kulistych. W X/XI w. istniał w Brańsku gród obronny w miejscu zwanym dzisiaj Zamczyskiem.

Wiek XIII

Na uroczysku Kumat we wschodniej części miasta w 1264 r. wojska polskie księcia Bolesława Wstydliwego stoczyły bitwę z Jaćwingami pod dowództwem Komata.

Wiek XIV

W 1366 r. król Kazimierz Wielki przekazał te ziemie Litwie. Przez pewien czas należał on do posiadłości księcia mazowieckiego Janusza I Starszego.

Wiek XV

Od 1413 wchodził w skład województwa trockiego. W roku 1430 wzmiankowane jako Bransko. W latach ok. 1440-1444 należał przejściowo do księcia mazowieckiego Bolesława IV. Wtedy też prawdopodobnie miała miejsce lokacja na prawie chełmińskim i powstanie parafii rzymskokatolickiej (pierwsza wzmianka 1446). Jako pierwsze miasto na Podlasiu 18 stycznia 1493 roku Brańsk został lokowany na prawie magdeburskim przez wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka.

Wiek XVI

Na XVI w. przypada szczyt rozwoju miasta. Mieszczanie handlowali zwłaszcza drewnem, w mniejszym stopniu zbożem. Od 1532 roku w mieście odbywały się sejmiki szlacheckie. W 1530 powstała szkoła parafialna. Działał tu także szpital i kościół przyszpitalny św. Ducha. W latach 1533-56 starostwo brańskie było zarządzane przez faktorów królowej Bony, a następnie prawo do niego przeszły na króla Zygmunta Augusta. W roku 1569 na prośbę mieszczan król Zygmunt August włączył miasto do Korony.

Wiek XVII

W roku 1628 sąd ziemski skazał na śmierć 26 banitów trudniących się rozbojami. Stąd powstało przekleństwo “A bodaj cię kat brański oprawił”. W latach 1653-1670 starostą brańskim był Bogusław Radziwiłł. Na ten czas datują się wielkie zniszczenia miasta przez wojska polskie, szwedzkie, siedmiogrodzkie, tatarskie i moskiewskie.

Wiek XVIII

W roku 1761, na tutejszym sejmiku został wybrany na posła na sejm walny ostatni król Polski Stanisław Poniatowski.

Pod zaborami

Brańsk znajdował się pod zaborem wpierw pruskim, a następnie po traktacie w Tylży w 1807 r. pod zaborem rosyjskim. W Brańsku powstała w XIX wieku duża społeczność żydowska (od 7% w 1807 r. w do 58% w 1897 r.), która w 1820 r. uniezależniła się i utworzyła własny kahał. W styczniu 1826 r. doszło tutaj do jedynego w Polsce większego wystąpienia dekabrystów gdy żołnierze miejscowego batalionu saperów Samodzielnego Korpusu Litewskiego, odmówili złożenia przysięgi na wierność rosyjskiemu carowi. Do kolejnych wystąpień zbrojnych dochodzi w czasie powstania listopadowego i powstania styczniowego. Do dużych zniszczeń dochodzi w czasie I wojny światowej. W 1839 roku odebrano kościół unitom i przekształcono go w prawosławną cerkiew.

II Rzeczpospolita

W roku 1919 roku miasto powraca w granice państwa polskiego. W dniach 30 i 31 lipca 1920 r. w odbyła się tu bitwa w czasie wojny polsko-sowieckiej.

Lata 1939-1945

10 września 1939 r. do Brańska wkroczył oddziały niemieckie gen. mjr. Schaala. Na mocy paktu Ribentrop-Mołotow 24 września 1939 r. do Brańska wkroczyła Armia Czerwona. W czasie wojny miasto zostało zniszczone zniszczone w 35 procentach. Po wybuchu wojny w 1941 r. Niemiec ze Związkiem Radzieckim wiele osób (głównie Żydzi zamieszkujący miasto, którzy na początku zostali umieszczeni w getcie) z terenu miasta zostało zgładzonych w obozie w Treblince. Brańsk został zajęty przez Armię Czerwoną 1 sierpnia 1944 r.

Po 1945 r.

Po zakończeniu wojny miasto zaczęło powoli się rozwijać: zaczęto odbudowywać zniszczone obiekty w tym kościół, a także stworzono gminę Brańsk.W 1977 r. Brańsk zdobył główną nagrodę w ogólnopolskim konkursie “Mistrz Gospodarności”. Obecnie ośrodek handlowo-usługowy regionu rolniczego.